Vergeven maar niet vergeten

Vergeving kun je omschrijven als iemand  niet meer aanrekenen wat jou als slachtoffer is aangedaan. Het is een begrip dat regelmatig in de Bijbel naar voren komt, bij voorbeeld in het “Onze Vader”.  Wij vragen God om onze schulden te vergeven, “gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren”, zoals een  oudere vertaling het  zegt.  Sommige christenen menen dat dit wijst op een verplichting om anderen te vergeven, wat er ook is gebeurd.

Binnen de psychiatrie is er over het algemeen weinig belangstelling voor vergeving. Het zit snel in een verdacht “christelijk hoekje”. In mijn opleiding tot psychiater is het begrip vergeving zelfs nooit aan bod gekomen. Terwijl veel patiënten, zeker als ze lijden aan een depressie erg bezig kunnen zijn met de onderwerpen als schuld, boete en ook vergeving. Voor christenen, maar ook mensen met een andere levensbeschouwelijke oriëntatie, bijvoorbeeld  atheïsten of humanisten zijn dit hele wezenlijke onderwerpen.

Woede en boosheid om wat jou is aangedaan als slachtoffer kan heel begrijpelijk zijn, maar woede en boosheid kan je ook “verteren” en je gevoelsleven aanvreten omdat je er steeds mee bezig bent. Het kan eveneens veel tijd en energie vergen, waardoor je geen ruimte hebt om te genieten van de  gewone en leuke dingen van het leven.

Het verhaal van Henk (46)

Henk heeft niet zulke beste herinneringen aan de tijd dat hij naar de lagere school ging. Hij was een klein, tenger jongetje dat erg verlegen was en niet zo weerbaar. Na een verhuizing naar een ander dorp kwam hij in groep 3 op een nieuwe school terecht. Gedurende de rest van de hierop volgende jaren, totdat hij naar de middelbare school ging, was hij het slachtoffer van pesterijen. Hij werd vaak buitengesloten, uitgejouwd en zelden uitgenodigd voor een verjaardagsfeestje. Hij kon wel goed leren en ging naar de VWO afdeling van een grote scholengemeenschap. Daar kwam hij de voormalige pesters zelden tegen en hij kwam steeds meer tot bloei.

Vele jaren later schreef hij zich in voor een reünie van zijn voormalige middelbare school. Tot zijn stomme verbazing kreeg hij een e-mail van een van zijn voormalige pestkoppen. Het zat hem nog altijd dwars dat hij Henk zo gepest had vroeger. Hij vroeg Henk om vergeving. Het kostte Henk geen moeite om hem te vergeven.

Het verhaal van Marieke (37 jaar)

Marieke heeft geen prettige herinneringen aan haar tienerjaren. Ze groeide op in een gewoon gezin. Wat haar ouders niet wisten, is dat zij van haar 13-de tot haar 15-de seksueel misbruikt werd door een huisvriend van haar ouders. Ze durfde er niets over te zeggen tegen haar ouders. Ze trouwde later, kreeg kinderen en leidde een gewoon leven. Haar man merkte wel dat ze afkerig was van seksueel contact. Hij vroeg daar -keer op keer- over door, totdat zij vertelde dat zij in haar jeugd langdurig seksueel misbruikt was door iemand. Ze wilde er geen details over geven. Haar man vond dat ze zich moest laten behandelen voor deze traumatische gebeurtenissen. Ze werd verwezen door de huisarts en kwam bij een vrouwelijke psychiater terecht.  Marieke kon  beperkt wat zakelijke dingen vertellen over het misbruik. Ze vertelde niets over wat het seksuele misbruik inhield. Ze was er niet toe in staat: “Al zou ik het willen, ik kan het niet”. Marieke kon haar man duidelijk maken dat ze er niet over kon praten. Hun seksuele relatie bleef op een heel laag pitje staan. Ze was niet in staat de man te vergeven die haar leven op een bepaald vlak verwoest had. Ze kon geen woorden geven aan wat haar overkomen was.

Het verhaal van Johan (28)

De vader van Johan werd neergestoken door een verwarde man toen Johan 18 jaar oud was. Hij overleed hierdoor. De dader was een psychiatrische patiënt die onder invloed was van alcohol en drugs. Johan en zijn vader konden het heel goed met elkaar vinden. Johan was helemaal kapot van het overlijden van zijn vader. Hij was verschrikkelijk boos, op de dader, maar ook op God. Hij snapte niet waarom God dit had toegelaten. Hij ging studeren in een stad ver weg en keerde zich af van de kerk. De dader kreeg TBS. Tien jaar later vertelde zijn moeder dat ze de moeder van de dader een aantal keren had gesproken. Ze had het verhaal gehoord over haar zoon die aan schizofrenie leed. Op zijn 18-de werd hij voor het eerst psychotisch. Het gebeurde later nog diverse malen. Haar zoon dacht echter dat er niets met hem aan de hand was en weigerde na verloop van tijd medicijnen te gebruiken. Hij werd steeds verwarder en gebruikte allerlei soorten drugs. Uiteindelijk vermoordde hij de vader van Johan onder invloed van stemmen. In de TBS kliniek knapte de dader goed op. Ook Johan heeft vervolgens een aantal keren met de moeder van de dader gepraat. Hij kreeg een steeds beter beeld van de man die zijn vader had vermoord. Aan een vriend die psychologie studeerde vroeg hij uitleg over wat schizofrenie is.

Johan kreeg  te horen dat de dader om vergeving vroeg en hem en zijn moeder graag wilde spreken. Johan kon het niet opbrengen om de dader te zien. Hij wilde hem wel vergeven omdat hij begreep wat er aan de hand was geweest. Johan bleef zijn vragen houden over waarom God dit liet gebeuren, waarom er zulke nare ziekten zijn zoals schizofrenie.

Toelichting van de Psychiater

Vergeven is vaak een heel proces. Vergeven kan, als het oprecht is, louterend werken voor zowel dader als slachtoffer. Het kan nooit opgelegd worden. Het is soms bijna onmogelijk als er zeer gruwelijke dingen zijn gebeurd, zoals bij Marieke. Het is gemakkelijker om te vergeven als de dader schuld bekent zoals bij Henk en Johan. Vergeven betekent ook niet dat je als dader en slachtoffer onbevangen tegenover elkaar kunt staan, alsof er nooit wat gebeurd is. Het verhaal van Johan illustreert dit.

Vergeven betekent niet vergeten, in tegendeel. Ingrijpende dingen vergeet je nooit weer. Die blijven in je geheugen opgeslagen, maar ze kunnen wel een minder belangrijke rol gaan spelen in je leven. Vergeving vooral helpen om de verbittering in je gevoelsleven te stoppen, waardoor depressies en angsten verminderen.

Wat averechts werkt, is  een slachtoffer verwijten dat deze de dader niet wil vergeven. Soms worden er zelfs Bijbelse argumenten bij  gebruikt. Een dader die zegt: ‘God heeft mij allang vergeven. Waarom kun jij mij dan niet vergeven?’ Hieruit spreekt een gebrek aan  voorstellingsvermogen hoezeer een slachtoffer  -soms levenslang zoals Marieke- beschadigd kan zijn. Vergeven werkt alleen als het oprecht gemeend is…

Hulp nodig?
Lees hoe u zich kunt aanmelden voor de Basis GGZ of de Specialistische GGZ